Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

1. Εισαγωγή

Οι ρινικοί πολύποδες αποτελούν συχνό κλινικό πρόβλημα, το οποίο υποβαθμίζει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και επιβαρύνει σημαντικά το σύστημα υγείας. Η χρόνια ρινοκολπίτιδα με ρινικούς πολύποδες (CRSwNP) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος του βλεννογόνου της ρινός και των παραρρινίων κόλπων, η οποία χαρακτηρίζεται από την παρουσία αμφοτερόπλευρων πολυπόδων [1]. Η πάθηση αυτή, αν και καλοήθης, τείνει να υποτροπιάζει μετά από κάθε θεραπευτική παρέμβαση, αποτελώντας μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τον ωτορινολαρυγγολόγο. Η σύγχρονη έρευνα έχει στραφεί στην κατανόηση των φλεγμονωδών μηχανισμών, με απώτερο στόχο την ανάπτυξη πιο στοχευμένων θεραπειών. 

2. Ορισμός και Κλινική Εικόνα

Ως ρινικοί πολύποδες ορίζονται οι καλοήθεις, οιδηματώδεις, μη νεοπλασματικές προσεκβολές του ρινικού βλεννογόνου, οι οποίες προέρχονται συνήθως από το μέσο ρινικό πέρατο και τις ηθμοειδείς κυψέλες. Ενδοσκοπικά εμφανίζονται ως ωχρές, γκρίζεςυαλώδεις και συχνά αμφοτερόπλευρες βλάβες, οι οποίες μοιάζουν με «σταφύλια» [2]. Η κλινική εικόνα κυριαρχείται από ρινική απόφραξη (μπούκωμα), υδαρή ή πυώδη ρινόρροια, προσωποβαρύτητα και σημαντική υποσμία ή ανοσμία, η οποία αποτελεί συχνά το πλέον ενοχλητικό σύμπτωμα για τον ασθενή.

3. Ιστολογική Εικόνα και Παθολογική Φυσιολογία

Η ιστολογική εξέταση είναι διαγνωστική και αποκαλύπτει ένα οιδηματώδες στρώμα πλούσιο σε προτεογλυκάνες, με αραιά φλεγμονώδη κύτταρα και υπερπλαστικά βλεννογόνια επιθηλιακά κύτταρα. Το χαρακτηριστικότερο εύρημα στη δυτική κοινωνία είναι η διάχυτη διήθηση από ηωσινόφιλα, γεγονός που κατατάσσει τη νόσο στις ηωσινοφιλικές φλεγμονές τύπου 2 [3]. Η παθογένεια της νόσου βασίζεται σε μια χρόνια απορρύθμιση της ανοσιακής απάντησης. Η κύρια φλεγμονώδης οδός είναι η Th2, με παραγωγή κυτοκινών όπως η ιντερλευκίνη-4 (IL-4), IL-5 και IL-13, οι οποίες προάγουν τη στρατολόγηση ηωσινοφίλων και την παραγωγή IgE από τα πλασματοκύτταρα [4]. Αυτές οι κυτοκίνες δρουν τοπικά, προκαλώντας αγγειακή διαπερατότητα, οίδημα και αναδιαμόρφωση του ιστού, οδηγώντας τελικά στη δημιουργία του πολύποδα.

4. Συνύπαρξη με Ρινοκολπίτιδα και Άσθμα

Οι ρινικοί πολύποδες αποτελούν τον πλέον χαρακτηριστικό φαινότυπο της χρόνιας ρινοκολπίτιδας (CRS), όπου η φλεγμονή των κόλπων συνοδεύεται από την ύπαρξη πολυπόδων. Η παρουσία τους προκαλεί απόφραξη των στομίων, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο φλεγμονής και καταρροής [1]. Η σημαντικότερη συννοσηρότητα της CRSwNP είναι το βρογχικό άσθμα. Η ισχυρή αυτή συσχέτιση έχει οδηγήσει στη διατύπωση της «υπόθεσης του ενιαίου αεραγωγού» (unified airway hypothesis), σύμφωνα με την οποία η άνω και κάτω αναπνευστική οδός αποτελούν μια λειτουργική ενότητα και προσβάλλονται από την ίδια φλεγμονώδη διαδικασία. Η παρουσία πολυπόδων σε ασθματικό ασθενή συνεπάγεται βαρύτερη νόσο και χειρότερη πρόγνωση. Μια ειδική, βαρεία μορφή συνύπαρξης είναι η νόσος του Samter (ΑΕRD), η οποία χαρακτηρίζεται από την τριάδα: άσθμα, ρινικοί πολύποδες και δυσανεξία στην ασπιρίνη [5].

5. Διαφορική Διάγνωση

Η διάγνωση είναι συνήθως εύκολη με την ενδοσκόπηση, ωστόσο η διαφορική διάγνωση πρέπει να είναι πάντα σε εγρήγορση, ιδιαίτερα όταν οι πολύποδες είναι μονόπλευροι. Οι κυριότερες οντότητες που πρέπει να αποκλειστούν είναι:

• Ανάστροφο Θήλωμα: Μονόπλευρος όγκος με τάση υποτροπής και κακοήθους εξαλλαγής.
• Αισθησιονευροβλάστωμα: Σπάνιος κακοήθης όγκος από τον οσφρητικό επιθήλιο.
• Εγκεφαλοκήλη/Μηνιγγοκήλη: Πρόπτωση εγκεφαλικού ιστού ή μήνιγγας.
• Νεοπλασίες και Λεμφώματα: Σπάνια, αλλά πρέπει να αποκλείονται με ιστολογική εξέταση.

Η αξονική (CT) και μαγνητική τομογραφία (MRI) βοηθούν στην εκτίμηση της έκτασης και στον αποκλεισμό άλλων αιτιών [6].

6. Χειρουργική Θεραπεία (FESS)

Η χειρουργική απομάκρυνση των πολυπόδων μέσω Ενδοσκοπικής Χειρουργικής Ρινός και Παραρρινίων (FESS) αποτελεί τη θεραπεία εκλογής για τους συμπτωματικούς ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή. Η FESS είναι μια ελάχιστα επεμβατική, λειτουργική τεχνική, η οποία στοχεύει στην αποκατάσταση του αερισμού και της παροχέτευσης των κόλπων. Πρόσφατες συστηματικές ανασκοπήσεις αναδεικνύουν την τάση προς ριζικότερες τεχνικές, όπως η ριζική ενδοσκοπική χειρουργική (RESS), η οποία φαίνεται να σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά υποτροπής σε σύγκριση με την κλασική FESS, χωρίς αύξηση των επιπλοκών [7, 8].

7. Βιολογική Θεραπεία

Τα τελευταία χρόνια, η βαθύτερη κατανόηση της φλεγμονής τύπου 2 οδήγησε στην ανάπτυξη βιολογικών παραγόντων, οι οποίοι αλλάζουν ριζικά τη θεραπευτική προσέγγιση. Τα μονοκλωνικά αντισώματα που έχουν εγκριθεί για την CRSwNP περιλαμβάνουν [9, 10]:

• Dupilumab: Αναστολέας του υποδοχέα της IL-4 (IL-4Ra). Είναι ο πιο αποτελεσματικός παράγοντας, καθώς αναστέλλει ταυτόχρονα τη σηματοδότηση της IL-4 και της IL-13. Μελέτες φάσης 3 έδειξαν σημαντική μείωση του μεγέθους των πολυπόδων, βελτίωση της όσφρησης και της ποιότητας ζωής, καθώς και μείωση της ανάγκης για συστηματικά κορτικοστεροειδή και χειρουργείο [11, 12].
• Omalizumab: Αναστολέας της IgE, ιδιαίτερα χρήσιμος σε ασθενείς με συνυπάρχον αλλεργικό άσθμα.
• Mepolizumab: Αναστολέας της IL-5, ο οποίος μειώνει δραστικά τα επίπεδα των ηωσινοφίλων.

Κριτήρια για τη χορήγηση βιολογικών θεραπειών αποτελούν η σοβαρή, ανθεκτική νόσος, η παρουσία άσθματος, η ανάγκη για πολλαπλές χειρουργικές επεμβάσεις και η αδυναμία διακοπής των συστηματικών κορτικοστεροειδών [13].

Οι ρινικοί πολύποδες αφαιρούνται χειρουργικά, αλλά συνήθως υποτροπιάζουν. Μπορεί να θεραπευτούν και χωρίς χειρουργική επέμβαση, χορηγώντας ανοσοθεραπεία με ένα βιολογικό παράγοντα (μονοκλωνικό αντίσωμα).

8. Υποτροπές

Παρά την αρχική επιτυχή χειρουργική αφαίρεση, η υποτροπή των πολυπόδων είναι συχνή. Τα ποσοστά υποτροπής μετά από FESS κυμαίνονται από 15% έως 22%, ενώ σε πιο επιθετικές μορφές (π.χ. ΑΕRD) τα ποσοστά είναι υψηλότερα, φτάνοντας το 40-60% [14]. Παράγοντες κινδύνου για υποτροπή περιλαμβάνουν την ύπαρξη ΑΕRD, την υψηλή ηωσινοφιλία, την εκτεταμένη νόσο στην αξονική τομογραφία και την πλημμελή μετεγχειρητική φαρμακευτική αγωγή. Η χορήγηση βιολογικών παραγόντων μετεγχειρητικά έχει αποδειχθεί ότι μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής και επιτυγχάνει ύφεση της νόσου σε υψηλό ποσοστό ασθενών [15].

Συμπέρασμα

Οι ρινικοί πολύποδες αποτελούν μια χρόνια, υποτροπιάζουσα φλεγμονώδη νόσο με σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής. Η σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση είναι πολυεπίπεδη και εξατομικευμένη, συνδυάζοντας τη συντηρητική αγωγή, την ενδοσκοπική χειρουργική αποκατάσταση και την πρόσφατα προστιθέμενη βιολογική θεραπεία. Η έλευση των βιολογικών παραγόντων που στοχεύουν την Th2 φλεγμονή έχει φέρει επανάσταση στη διαχείριση της νόσου, προσφέροντας ελπίδα για μακροπρόθεσμο έλεγχο ακόμα και στους πιο δύσκολους ασθενείς. Η μελλοντική έρευνα θα επικεντρωθεί στην περαιτέρω εξατομίκευση της θεραπείας μέσω του ακριβούς προσδιορισμού του ενδοτύπου κάθε ασθενούς.

Βιβλιογραφία (Σύμφωνα με το Στυλ Vancouver)

1. Gkelis DN, Papaliakos E, Koukoutsis G, et al. Θεραπεία της χρονίας ρινοκολπίτιδας με πολύποδες με βιολογικά φάρμακα. Pharmagel; 2018.
2. Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European position paper on rhinosinusitis and nasal polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.
3. Wu YX, et al. Choice of Mucosa Removal in Endoscopic Sinus Surgery for Chronic Rhinosinusitis with Nasal Polyps: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Curr Allergy Asthma Rep. 2025;25(1):52.
4. Castillo Cortorreal ME, et al. A Literature Review of the Management of Nasal Polyps: Biologics Combined With Endoscopic Surgery. Cureus. 2025;17(10):e93657.
5. Kratchmarov R, et al. Clinical efficacy and mechanisms of biologics for chronic rhinosinusitis with nasal polyps. J Allergy Clin Immunol. 2025;155(5):1401-1410.
6. Cai S, et al. Efficacy and Safety of Biologics for Chronic Rhinosinusitis With Nasal Polyps: A Meta-Analysis of Real-World Evidence. Allergy. 2025;80(5):1256-1270.
7. Bernstein JA, Silver J, Packnett E, et al. Real-world unified airway benefits of mepolizumab: Effectiveness in patients with asthma and comorbid nasal polyps. Ann Allergy Asthma Immunol. 2024;133(4):422-429.e2.
8. Chiu J, et al. Biologics for Chronic Rhinosinusitis With Nasal Polyposis: Current Landscape and Future Directions. Laryngoscope Investig Otolaryngol. 2025;10(5):e70282.
9. Gelardi M. Incorporating Nasal Cytology Into Therapeutic Algorithms for CRSwNP: A Call for Precision Medicine. Ear Nose Throat J. 2025.
10. Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.