Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Εισαγωγή & Ορισμός

Η ρινοκολπίτιδα (ΡΚΑ) ορίζεται ως η φλεγμονή του βλεννογόνου της μύτης και των παραρρίνιων κόλπων [1]. Η πάθηση διακρίνεται χρονικά σε οξεία (ΟΡΚΑ), με συμπτώματα διάρκειας μικρότερης των 4 εβδομάδων, σε υποξεία (διάρκεια 4-12 εβδομάδες), σε χρόνια (ΧΡΚΑ) όπου τα συμπτώματα επιμένουν πέραν των 12 εβδομάδων, καθώς και σε υποτροπιάζουσα μορφή [2]. Η ρινοκολπίτιδα των ιγμόρειων άντρων είναι γνωστή και ως ιγμορίτιδα. Η ρινοκολπίτιδα των μετωπιαίων κόλπων λέγεται μεωπιαία κολπίτιδα και των ηθμοειδών κυψελών ηθμοειδίτιδα. Η ρινοκολπίτιδα όλων των παραρρίνιων κόλπων λέγεται πανκολπίτιδα.

Επιδημιολογία & Αιτιολογία

Η ΟΡΚΑ αποτελεί συχνή αιτία επίσκεψης στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, με ετήσια επίπτωση που κυμαίνεται μεταξύ 1,39% και 9% ανάλογα με τη μεθοδολογία των μελετών [3]. Οι ιοί αποτελούν το συχνότερο αίτιο, με κύρια στελέχη τον ρινοϊό, τον αδενοϊό, τον ιό της γρίπης και τον παραϊνφλουέντζα ιό [2]. Περίπου στο 0,5% έως 2% των περιπτώσεων, η λοίμωξη καθίσταται βακτηριακή, με συχνότερα απομονωθέντα παθογόνα να είναι ο Streptococcus pneumoniae (38%), ο Haemophilus influenzae (36%) και ο Moraxella catarrhalis (16%) [2]. Η ΧΡΚΑ επηρεάζει άνω του 10% του ενήλικου πληθυσμού και σχετίζεται με σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας ζωής [3].

Κλινική Εικόνα: Συμπτώματα και Σημεία

• Οξεία Ρινοκολπίτιδα (ΟΡΚΑ): Βασίζεται σε τρία κύρια διαγνωστικά συμπτώματα. Η πυώδης ρινική έκκριση, συνοδευόμενη είτε από ρινική απόφραξη/συμφόρηση, είτε από προσωπικό άλγος/πίεση/πληρότητα, αποτελεί τον πιο ευαίσθητο και ειδικό συνδυασμό για τη διάγνωση [4,5]. Συνοδά συμπτώματα περιλαμβάνουν βήχα (συχνά επιδεινούμενο κατά την κατάκλιση), πυρετό, κόπωση, δύσοσμη αποπνοία (κακοσμία αναπνοής), υποσμία ή ανοσμία και ωταλγία [6].
• Χρόνια Ρινοκολπίτιδα (ΧΡΚΑ): Χαρακτηρίζεται από μακράς διάρκειας φλεγμονή, συνήθως μη λοιμώδους αρχικά αιτιολογίας. Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν επίμονη ρινική συμφόρηση, παχύρρευστες ρινικές εκκρίσεις, οπισθορρινική καταρροή και άλγος/αίσθημα βάρους στο πρόσωπο [7].

Διαγνωστική Προσέγγιση

Η διάγνωση είναι κατά κύριο λόγο κλινική, βασιζόμενη στο λεπτομερές ιστορικό και την κλινική εξέταση. Η ρινική ενδοσκόπηση αποτελεί το βασικό διαγνωστικό εργαλείο για την επιβεβαίωση της διάγνωσης και την αξιολόγηση της έκτασης της φλεγμονής, καθώς και για τη λήψη καλλιέργειας [8]. Η απεικόνιση (Αξονική Τομογραφία) ενδείκνυται κυρίως για την εκτίμηση της ΧΡΚΑ, σε υποτροπιάζουσες μορφές ή σε περιπτώσεις υποψίας επιπλοκών, και όχι για την αρχική διάγνωση της απλής ΟΡΚΑ [8].

Διαφορική Διάγνωση

Η διαφορική διάγνωση της ΡΚΑ περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα νοσολογικών οντοτήτων. Στους ενήλικες, η αλλεργική ή μη αλλεργική ρινίτιδα, η ημικρανία και η κεφαλαλγία τάσης συχνά μιμούνται συμπτωματολογία ΡΚΑ. Οι οδοντικές λοιμώξεις, ιδιαίτερα της άνω γνάθου, μπορεί να προκαλέσουν άλγος που παραπέμπει σε γναθιαία κολπίτιδα. Η παρουσία ρινικών πολυπόδων διαφοροδιαγιγνώσκει μια υποομάδα ΧΡΚΑ [8]. Στα παιδιά, ιδιαίτερη προσοχή χρήζει η υπερτροφία των αδενοειδών εκβλαστήσεων, η δυσκινησία των κροσσών και η κυστική ίνωση [10].

Θεραπευτική Αντιμετώπιση

Οξεία Βακτηριακή Ρινοκολπίτιδα: Η αντιβιοτική αγωγή θα πρέπει να χορηγείται μόνο σε επιβεβαιωμένη ή υψηλής υποψίας βακτηριακή λοίμωξη, με κριτήρια την επιμονή των συμπτωμάτων >10 ημέρες ή την εμφάνιση διπλής οξύνσεως [11]. Η αμοξυκιλλίνη ή η αμοξυκιλλίνη/κλαβουλανικό οξύ (εάν υπάρχει υποψία ανθεκτικότητας) αποτελούν την εκλογή πρώτης γραμμής [11]. Τα ρινικά κορτικοστεροειδή σπρέι (π.χ., μομεταζόνη) μπορούν να προστεθούν για τη μείωση της φλεγμονής και την ανακούφιση των συμπτωμάτων [12].

Χρόνια Ρινοκολπίτιδα: Η βασική θεραπεία περιλαμβάνει παρατεταμένη χορήγηση τοπικών κορτικοστεροειδών με εισπνοή [12]. Σε περιπτώσεις ανθεκτικότητας, δύναται να χορηγηθούν βραχείες θεραπείες συστηματικών κορτικοστεροειδών. Για ασθενείς με σοβαρή ΧΡΚΑ με ρινικούς πολύποδες που δεν ανταποκρίνονται στη συντηρητική αγωγή, οι βιολογικοί παράγοντες (π.χ., dupilumab) αποτελούν μια σύγχρονη, αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή [12]. Η ενδοσκοπική χειρουργική επέμβαση στα παραρρίνια ιγμόρεια (FESS) επιφυλάσσεται για περιπτώσεις αποτυχίας της βέλτιστης φαρμακευτικής αγωγής ή για την αντιμετώπιση επιπλοκών [8].

Συμπληρωματική Θεραπεία

Οι ρινικές πλύσεις με υπέρτονο διάλυμα φυσιολογικού ορου (Osmoclean Hypertonic Nasal Spray)  αποτελεί την πλέον τεκμηριωμένη συμπληρωματική παρέμβαση. Συμβάλλει στην απομάκρυνση πυωδών εκκρίσεων, στη βελτίωση της λειτουργίας του βλεννοκροσσωτού επιθηλίου και στην ενυδάτωση του βλεννογόνου [13]. Πρόσφατες μελέτες υποδεικνύουν ότι το υπέρτονο διάλυμα Osmoclean hypertonic Nasal Spray με ουδέτερο pH είναι πιο αποτελεσματικό από το ισότονο σε αυτόν τον σκοπό [13].

Η χρήση φυτικών εκχυλισμάτων αποτελεί ένα ταχέως αναπτυσσόμενο πεδίο. Σκευάσματα όπως το BNO 1016 και το ELOM 080 έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα στη μείωση της συμπτωματολογίας της οξείας ιογενούς ή μετεγχειρητικής ρινοκολπίτιδας [14]. Σύγχρονες αναλύσεις επιβεβαιώνουν ότι συγκεκριμένα φυτικά εκχυλίσματα είναι τουλάχιστον ισοδύναμα σε αποτελεσματικότητα με τα συμβατικά φάρμακα, διαθέτοντας συχνά ένα πιο ευνοϊκό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών [14]. Η χρήση φυτικών ελαίων, όπως το σησαμέλαιο, μαστιχέλαιο και βιταμίνη Ε (Rhinosisam nasal spray), φαίνεται επίσης να υποβοηθά την επανεπιθηλιοποίηση του ρινικού βλεννογόνου και την αποτελεσματική μετακ΄΄ινηση των ρινοκολπικών εκκρίσεων [13].

Βιβλιογραφία

Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl S29):1-464.

Patel ZM, Hwang PH. Acute Sinusitis. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024.

Passali D, Cingi C, Staffieri A, et al. Herbal Medicine in Acute and Chronic Sinusitis; Still a Cinderella? Curr Allergy Asthma Rep. 2025;25(1):15.

Rosenfeld RM, Piccirillo JF, Chandrasekhar SS, et al. Clinical practice guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2 Suppl):S1-S39.

Orlandi RR, Kingdom TT, Smith TL, et al. International consensus statement on allergy and rhinology: rhinosinusitis 2021. Int Forum Allergy Rhinol. 2021;11(3):213-739.

Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. Executive summary of EPOS 2020 including integrated care pathways. Rhinology. 2020;58(2):82-111.

Gliklich RE, Metson R. The health impact of chronic sinusitis in patients seeking otolaryngologic care. Otolaryngol Head Neck Surg. 1995;113(1):104-109.

Orlandi RR, Kingdom TT, Hwang PH, et al. International Consensus Statement on Allergy and Rhinology: Rhinosinusitis. Int Forum Allergy Rhinol. 2016;6 Suppl 1:S22-S209.

Γκέλης, Δ. Ν. Κλινική διαφορική διάγνωση της ρινοκολπίτιδας. https://www.orlpedia.gr/ent-practice/mnunose/mnurhino/65–c

Κουλούρη ΜΓ. Είδη ρινίτιδας: κλινική εικόνα και διαφορική διάγνωση. Παιδιατρική Εταιρεία.

Chow AW, Benninger MS, Brook I, et al. IDSA clinical practice guideline for acute bacterial rhinosinusitis in children and adults. Clin Infect Dis. 2012;54(8):e72-e112.

Bachert C, Han JK, Desrosiers M, et al. EUFOREA consensus statement on biologics for chronic rhinosinusitis with nasal polyps. Rhinology. 2023;61(3):194-202.

Γκέλης ΔΝ. Εναλλακτική και συμπληρωματική αντιμετώπιση της οξείας και χρόνιας ρινοκολπίτιδας, 2022.. https://www.gelis.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=156.