Εισαγωγή

Δρ Λάμπρος Καλύβας, Χειρουργός Ορθοπαιδικός, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής της Ορθοπαιδικής Κλινικής του Γεν. Νοσοκομείου Κορίνθου

Ο πόνος στο πλάι του ισχίου (γοφού), ο οποίος εμφανίζεται ή χειροτερεύει όταν ξαπλώνετε πάνω στην πονεμένη πλευρά, όταν ανεβαίνετε σκάλες, όταν κάθεστε για πολλή ώρα ή όταν στέκεστε στο ένα πόδι, είναι χαρακτηριστικός του Συνδρόμου Πόνου του Μείζονος Τροχαντήρα (Greater Trochanteric Pain Syndrome, GTPS). [2, 5]. Το GTPS αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες χρόνιου πλάγιου πόνου στο ισχίο σε ενήλικες, με εκτιμώμενο επιπολασμό που κυμαίνεται από 10% έως 25% στον γενικό πληθυσμό και έως 15% στις γυναίκες ηλικίας 50–70 ετών [2, 7].

Ανατομική

Η πλάγια περιοχή του ισχίου φιλοξενεί πολλαπλές δομές που μπορούν να αποτελέσουν πηγές πόνου. Στον μείζονα τροχαντήρα του μηριαίου οστού προσφύονται οι τένοντες των μέσου γλουτιαίου (gluteus medius) και μικρού γλουτιαίου (gluteus minimus) μυών. Οι μύες αυτοί αποτελούν τους κύριους απαγωγούς του ισχίου και διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στη σταθεροποίηση της λεκάνης κατά τη βάδιση και την όρθια στάση στο ένα σκέλος [4].

Σύμφωνα με σύγχρονα δεδομένα απεικόνισης και ιστοπαθολογικών μελετών, η κύρια παθολογική οντότητα στο GTPS δεν είναι η φλεγμονή των τροχαντηρικών θυλάκων (όπως παλαιότερα πιστευόταν), αλλά η τενοντοπάθεια των γλουτιαίων τενόντων [4, 6]. Η τροχαντηρική θυλακίτιδα, όταν υπάρχει, αποτελεί συνήθως δευτερεύον εύρημα και όχι την πρωτοπαθή αιτία [4].

Βιομηχανική

Κατά την όρθια στάση στο ένα σκέλος, οι γλουτιαίοι μύες συστέλλονται έκκεντρα και σύμμετρα για να αποτρέψουν την πτώση της λεκάνης προς την αντίθετη πλευρά (θετικό σημείο Trendelenburg). Οι τένοντες υφίστανται επαναλαμβανόμενη εφελκυστική φόρτιση κατά τη βάδιση, την άνοδο σκαλιών και την εκτέλεση ασκήσεων φόρτισης [6].

Όταν η φόρτιση υπερβαίνει την αντοχή των τενόντων, είτε λόγω χρόνιου μικροτραύματος, είτε λόγω μυϊκής δυσλειτουργίας, είτε λόγω οξείας υπερφόρτισης, αναπτύσσεται τενοντοπάθεια [6]. Η πλάγια κατάκλιση προκαλεί επιπλέον εξωτερική συμπίεση επί της ήδη ευαίσθητης πλάγιας επιφάνειας του ισχίου, επιδεινώνοντας τον πόνο και διαταράσσοντας τον ύπνο. Πράγματι, η ευαισθησία κατά την πλάγια κατάκλιση αποτελεί διαγνωστικό χαρακτηριστικό που διακρίνει το GTPS από άλλες αιτίες πόνου, όπως η νευρογενής χωλότητα [5].

Κλινική Εικόνα

Το GTPS εκδηλώνεται με:

• Πόνο στην πλάγια επιφάνεια του ισχίου, ο οποίος επιδεινώνεται κατά την πλάγια κατάκλιση, την παρατεταμένη καθιστική θέση, την άνοδο σκαλιών ή την έντονη δραστηριότητα [2, 5].
• Ευαισθησία στην ψηλάφησητου μείζονος τροχαντήρα («σημείο άλματος») [3].
• Πόνο κατά την ενεργητική απαγωγή ή την παθητική προσαγωγή του ισχίου [3].
• Πόνο κατά τη δοκιμασία FABERE (κάμψη, απαγωγή, έξω στροφή, έκταση).
• Στο 50% των περιπτώσεων, ο πόνος μπορεί να ακτινοβολείκατά μήκος της πλάγιας επιφάνειας του μηρού έως το γόνατο [5].

Παράγοντες Κινδύνου

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης GTPS περιλαμβάνουν [1, 7]:

• Γυναικείο φύλο (αναλογία γυναικών:ανδρών περίπου 4:1)
• Ηλικία άνω των 50 ετών
• Παχυσαρκία
• Οστεοαρθρίτιδα ή πόνο στο γόνατο
• Οσφυαλγία
• Σκολίωσηκαι άλλες διαταραχές της σπονδυλικής στήλης
• Ανωμαλίες μήκους σκέλους

Διάγνωση

Η διάγνωση του GTPS είναι κατά κύριο λόγο κλινική [2]. Η τυπική κλινική εικόνα — πόνος και ευαισθησία στην πλάγια επιφάνεια του ισχίου που επιδεινώνεται με την πλάγια κατάκλιση, την άνοδο σκαλιών και την παρατεταμένη καθιστική θέση — αρκεί συνήθως για τη διάγνωση.

Διαγνωστικές εξετάσεις απεικόνισης, όπως η μαγνητική τομογραφία (MRI) ή το υπερηχογράφημα, μπορούν να επιβεβαιώσουν την παρουσία τενοντοπάθειας ή ρήξης των γλουτιαίων τενόντων και να αποκλείσουν άλλες παθολογίες [8]. Ωστόσο, δεν υπάρχουν πολλές διαγνωστικές εξετάσεις με υψηλή ειδικότητα για το GTPS [2].

Αντιμετώπιση

Η συντηρητική αγωγή επιτυγχάνει αποτελεσματικά αποτελέσματα στην πλειονότητα των περιπτώσεων [2, 4, 6]. Περιλαμβάνει:

• Τροποποίηση δραστηριότητας: αποφυγή θέσεων και κινήσεων που επιδεινώνουν τον πόνο (π.χ. κατάκλιση στην επώδυνη πλευρά, παρατεταμένη καθιστική θέση) [2].
• Φυσικοθεραπεία: ασκήσεις ενδυνάμωσης των γλουτιαίων μυών και βελτίωσης της σταθερότητας του ισχίου [6].
• Αναλγητικά: απλά αναλγητικά όπως η παρακεταμόλη [2].
• Τοπική εφαρμογή πάγου: 10–20 λεπτά αρκετές φορές την ημέρα [2].
• Ενέσεις κορτικοστεροειδών: μπορεί να χρησιμοποιηθούν για διαγνωστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς [4].

Σε περιπτώσεις ανθεκτικές στη συντηρητική αγωγή με επιβεβαιωμένες ρήξεις τενόντων, μπορεί να εξεταστεί χειρουργική αποκατάσταση με ενδοσκοπική τεχνική [2].

Πότε να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια

Επίμονος πλάγιος πόνος στο ισχίο, σημαντική αδυναμία, δυσκολία στη βάδιση, αδυναμία φόρτισης του σκέλους ή πόνος μετά από τραύμα θα πρέπει να αξιολογούνται ιατρικά [2].

Συμπέρασμα

Ο πόνος στην εξωτερική πλευρά του γοφού κατά την πλάγια κατάκλιση αποτελεί συχνά εκδήλωση του Συνδρόμου Πόνου του Μείζονος Τροχαντήρα, μιας πάθησης που οφείλεται κυρίως σε τενοντοπάθεια των γλουτιαίων μυών και όχι σε θυλακίτιδα [4, 6]. Η κατανόηση της ανατομίας και της βιομηχανικής του ισχίου είναι απαραίτητη για τη σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι συντηρητική και αποτελεσματική [2].

Βιβλιογραφία

1. Zhang L, Jia Z, Zhang X, et al. Research advances in etiology and risk factors associated with greater trochanteric pain syndrome. Acad J Chin PLA Med Sch. 2023;44(12):1415-1419.
2. Greater trochanteric pain syndrome (formerly trochanteric bursitis). Literature review current through Jan 2026.
3. Strauss EJ, et al. Greater trochanteric pain syndrome. Sports Med Arthrosc Rev. 2010;18(2):113-119.
4. Williams BS, Cohen SP. Greater trochanteric pain syndrome: a review of anatomy, diagnosis and treatment. Anesth Analg. 2009;108(5):1662-1670.
5. Fearon AM, et al. Greater trochanteric pain syndrome: defining the clinical syndrome. Br J Sports Med. 2013;47(10):649-653.
6. Grimaldi A, et al. Gluteal tendinopathy: a review of mechanisms, assessment and management. Sports Med. 2015;45(8):1107-1119.
7. Segal NA, et al. Greater trochanteric pain syndrome: epidemiology and associated factors. Arch Phys Med Rehabil. 2007;88(8):988-992.
8. Woodley SJ, et al. Lateral hip pain: findings from magnetic resonance imaging and clinical examination. J Orthop Sports Phys Ther. 2008;38(6):313-320.